İçeriğe geç
Blog

Psittakoz: Muhabbet Kuşundan İnsana Hastalık Geçer mi?

Yazar Yayın: 4 dk okuma

Elde duran mavi beyaz muhabbet kuşu ve arkada temiz kafes

Evet, geçebilir. Psittakoz (papağan hastalığı), Chlamydia psittaci bakterisinin neden olduğu bir enfeksiyondur ve enfekte muhabbet kuşundan insana bulaşabilir.

Bu bulaşma sık görülen bir durum değildir ve doğru hijyenle büyük ölçüde önlenebilir. Yine de kuşun sağlıklı görünmesi, bulaştırıcı olmadığı anlamına gelmez.

Aşağıda bulaşma yollarını, kuşta ve insanda görülen belirtileri, riskli grupları, testi ve korunma yöntemlerini bulacaksınız.

Psittakoz nedir?

Psittakoz, kuşlarda klamidyoz adıyla da bilinen bir hastalığın insana geçen biçimidir. Etken bakteri hücrelerin içinde yaşayıp çoğaldığı için tedavisi bu özellikle zorlaşır.

Hastalık tüm kuşlarda görülebilir. Muhabbet kuşları, sultan papağanları, Amazon papağanları, aralar ve lorilerde daha sık rastlanır.

Muhabbet kuşundan insana nasıl bulaşır?

En yaygın yol, enfekte kuşun kurumuş dışkısını veya solunum salgılarını içeren tozun solunmasıdır. Kafes temizlerken havaya karışan toz bu yüzden önemlidir.

Daha seyrek yollar da vardır:

  • Kuş ısırığı
  • Kuşun gagasının insan ağzına teması

Tek bir enfekte kuşla kısa süreli temas bile enfeksiyona yol açabilir. İnsandan insana bulaşma ise çok seyrek bildirilmiştir.

Hasta görünmeyen kuş da bulaştırır mı?

Evet. Enfekte bir kuş hiçbir belirti göstermese bile bakteriyi dışkısı ve solunum salgılarıyla yayabilir. Birçok kuş, stres ortaya çıkana kadar belirti vermeyebilir.

Bakteri haftalar ya da aylar boyunca aralıklı veya sürekli saçılabilir. Altlık ve yuvalık gibi organik maddeler içinde ise bir aydan uzun, bazı kaynaklara göre aylarca bulaştırıcı kalabilir.

Kuşta belirtiler

Kuşlarda belirtiler tür, yaş ve bakteri suşuna göre değişir. Kuluçka süresi 3 günden birkaç haftaya kadar uzayabilir. Görülebilecek belirtiler şunlardır:

  • İştahsızlık ve kilo kaybı
  • Halsizlik, kabarık tüyler
  • Göz veya burun akıntısı
  • Hapşırmadan solunum güçlüğüne uzanan solunum belirtileri
  • Sarımsı veya yeşilimsi, sulu dışkı

Kuşlar hastalığı gizleyebildiği için fark ettiğinizde kuş bir iki haftadır hasta olabilir. Kafes tabanında kalma, dinlenirken açık ağızla soluma veya 24 saati aşan yemsizlik acil veteriner değerlendirmesi gerektirir.

İnsanda belirtiler

İnsanlarda belirtiler genellikle maruziyetten 5–14 gün sonra başlar, daha geç ortaya çıkabilir. Tipik tablo, aniden başlayan ateş ve üşüme, baş ağrısı, kas ağrısı ve kuru öksürüktür.

Hastalık bazen ağır zatürreye ilerleyebilir. Uygun antibiyotik tedavisi alan hastalarda ölüm oranı yüzde 1'in altındadır. Kuşla temas sonrası bu belirtiler gelişirse doktora gidin ve kuşla temasınızı mutlaka söyleyin.

Kimler daha riskli?

Kuş sahipleri, üreticiler, veterinerler, petshop çalışanları ve kanatlı işleme tesisi çalışanları kuşlarla yakın temas nedeniyle daha risklidir. Yaşlılarda ve gebelerde hastalık daha ağır seyredebilir.

Bağışıklığı baskılanmış kişiler konusunda kaynaklar farklı yaklaşır. Bir sağlık rehberi bu kişilerde yakalanma riskinin artmış görünmediğini belirtirken, bir başka rehber onları en yüksek riskli gruplar arasında sayar. Bu yüzden temkinli olmak ve doktorunuza kuşunuzdan söz etmek mantıklıdır.

Test ve tedavi

Kuşlarda tek bir test yeterli olmayabilir. Veteriner genellikle göz, koana ve kloakadan alınan birleşik sürüntüde PCR ile serolojik testi birlikte değerlendirir. Pozitif antikor sonucu geçmiş maruziyeti gösterebilir ve tek başına aktif enfeksiyon anlamına gelmez.

Kuş her zaman dışkıyla bakteri saçmadığı için dışkı testi seçilirse 3–5 günlük örneklerin birleştirilmesi önerilir. Tedavinin türünü ve süresini veteriner belirler. Muhabbet kuşlarında 21–30 günlük tedavinin etkili olabileceğine dair çalışmalar olsa da birçok klinisyen belirtisiz taşıyıcılık ihtimali nedeniyle 45 günü tercih eder.

Tedavi saçılmayı azaltsa da gizli enfeksiyonun kesin ortadan kalkacağını garanti etmez. İnsanda tanı için solunum örneğinde PCR kullanılabilir. Antibiyotik seçimini doktor yapar; gebelik ve çocukluk gibi durumlarda seçim ayrıca değerlendirilir.

Korunma ve hijyen

Birkaç basit alışkanlık riski belirgin biçimde azaltır:

  • Kafesi temizlemeden önce yüzeyleri su veya dezenfektanla ıslatın.
  • Kuru süpürmeden, elektrikli süpürgeden ve yüksek basınçlı su kullanmaktan kaçının; bunlar tozu veya aerosolü havaya kaldırır.
  • Hasta kuşun kafesini temizlerken eldiven ve uygun bir maske (P2) takın.
  • Kafesi, yem ve su kaplarını her gün temizleyin; dışkının kurumasına izin vermeyin.
  • Kuşa, dışkısına veya kafes eşyalarına dokunduktan sonra ellerinizi akan su ve sabunla yıkayın.
  • Kafesleri üst üste koymayın, kalabalıktan kaçının, odayı iyi havalandırın.

Organik artıklar bakteriyi uzun süre koruduğundan dezenfeksiyondan önce yüzeyleri iyice temizlemek gerekir. Kirli kafeste dezenfektanın en az 5 dakika temas etmesi ve sonra durulanması önerilir.

Yeni veya hasta kuş için önlemler

Yeni aldığınız kuşu kuşlarda deneyimli bir veterinere göstermek ve klamidyoz açısından test ettirmek iyi bir başlangıçtır. Yeni ve hasta kuşları diğerlerinden ayrı tutun.

Tedavi edilmiş kuş, tedavi edilmemiş kuşlara yeniden maruz kalırsa tekrar enfekte olabilir. Bu yüzden ayrı tutmak tedaviden sonra da önemlidir. Psittakozu önleyen bir aşı yoktur ve hastalığı geçirmek kalıcı bağışıklık sağlamaz; insan birden fazla kez hastalanabilir.

Korkmalı mıyız?

Hayır, ama dikkatli olmak gerekir. Hastalık ciddileşebilse de erken tanı ve uygun tedaviyle genellikle iyi sonuç alınır. Kafes hijyeni, düzenli veteriner kontrolü ve belirti görüldüğünde hızlı davranmak bu riski düşük tutar.

Sık sorulan sorular

Muhabbet kuşundan insana hastalık geçer mi?

Evet. Chlamydia psittaci ile enfekte bir muhabbet kuşu psittakozu insana bulaştırabilir, ancak bu sık görülmez ve hijyenle büyük ölçüde önlenebilir.

Psittakoz nasıl bulaşır?

En yaygın yol, kurumuş kuş dışkısı veya solunum salgıları içeren tozun solunmasıdır. Isırık ve gaganın ağza teması daha seyrek yollardır.

Hasta görünmeyen kuş bulaştırır mı?

Evet. Enfekte kuş belirti göstermese bile bakteriyi dışkısı ve solunum salgılarıyla yayabilir; bu haftalar veya aylar sürebilir.

İnsanda belirtiler ne zaman başlar?

Genellikle maruziyetten 5–14 gün sonra başlar, daha geç de olabilir. Ateş, üşüme, baş ağrısı, kas ağrısı ve kuru öksürük görülür.

Kuşta hangi belirtiler görülür?

İştahsızlık, halsizlik, kabarık tüyler, göz veya burun akıntısı, solunum güçlüğü ve sarımsı ya da yeşilimsi dışkı görülebilir.

Psittakoz insandan insana geçer mi?

Çok seyrek bildirilmiştir. Asıl bulaşma kaynağı enfekte kuşlar ve onların dışkısıyla kirlenmiş tozdur.

Kuşta test nasıl yapılır?

Veteriner çoğunlukla göz, koana ve kloakadan alınan birleşik sürüntüde PCR ile serolojik testi birlikte değerlendirir. Tek başına pozitif antikor aktif enfeksiyonu kanıtlamaz.

Kafes temizlerken nasıl korunurum?

Yüzeyleri önce ıslatın, kuru süpürmeden kaçının, eldiven ve maske kullanın, işten sonra ellerinizi sabunla yıkayın ve kafesi her gün temizleyin.

Kaynaklar

  1. About Psittacosis — CDC
  2. Preventing Psittacosis — CDC
  3. Bacterial Diseases of Pet Birds — Merck Veterinary Manual
  4. Psittacosis (ornithosis) — NSW Health

İlgili yazılar